Gelir vergisi hesaplama, bir takvim yılında elde edilen kazancın Gelir Vergisi Kanunu’ndaki artan oranlı tarifeye göre dilim dilim vergilendirilmesidir. Bu sayfadaki araç; ticari kazanç, serbest meslek kazancı, kira geliri (GMSİ), ücret ve menkul sermaye iradı için matrahı hesaplar, tarifeyi uygular ve yıl içinde kesilen stopajı mahsup ederek ödenecek veya iade alınacak tutarı gösterir.
Gelir vergisi nasıl hesaplanır?
Hesaplama üç adımdan oluşur: önce gayrisafi gelirden indirilebilecek gider ve maliyetler düşülerek safi kazanç bulunur, ardından şahıs sigortası, eğitim-sağlık harcaması, bağış gibi diğer indirimler uygulanarak matrah oluşur. Son adımda matrah, ilgili yılın artan oranlı tarifesinde her dilime isabet eden kısmı için ayrı ayrı vergilendirilir.
- Safi kazanç = Gayrisafi gelir − indirilecek gider ve maliyetler
- Matrah = Safi kazanç − diğer indirimler (geçmiş yıl zararları dâhil)
- Hesaplanan vergi = Tarifenin her diliminin matraha isabet eden kısmının toplamı
- Ödenecek vergi = Hesaplanan vergi − yıl içinde kesilen stopaj ve geçici vergi
Hangi gelir türleri beyan edilir?
Ticari kazanç, zirai kazanç, serbest meslek kazancı, ücret, gayrimenkul sermaye iradı, menkul sermaye iradı ve diğer kazanç ve iratlar gelir vergisinin yedi unsurudur. Her unsurun kendine özgü indirim ve istisnaları vardır: kira gelirinde götürü veya gerçek gider yöntemi, konut kira istisnası; serbest meslekte defter kayıtlarına dayanan gerçek gider esası gibi.
Birden fazla gelir unsuru varsa bunlar yıllık beyannamede toplanır ve tek bir matrah üzerinden tarife uygulanır. Bu nedenle tek başına düşük görünen bir gelir, diğerleriyle toplandığında üst dilime girerek efektif vergi yükünü artırabilir.
En sık yapılan hatalar
Uygulamada en çok karşılaşılan hatalar; stopajın mahsup edilmemesi, geçmiş yıl zararlarının sırasıyla indirilmemesi, istisna tutarının hem götürü gider hem istisna ile birlikte hatalı uygulanması ve dilim geçişlerinde alt dilim vergisinin sabit tutar olarak eklenmemesidir. Aracın adım adım kırılımı bu kontrolleri kolaylaştırır.
Mihsap ile beyan öncesi otomasyon
Mihsap; fatura, banka hareketi ve belgeleri yapay zeka ile okuyup muhasebe kayıtlarına dönüştürür. Böylece gelir vergisi matrahını oluşturan gelir ve gider verileri beyan döneminden önce eksiksiz ve tutarlı hâle gelir; hesaplama tahmin değil, kayıtlı veriye dayanır.
Sık sorulan sorular
- Gelir vergisi dilimleri neye göre belirlenir?
- Dilimler ve oranlar her yıl yeniden değerleme oranına göre güncellenir ve Gelir Vergisi Kanunu’nun 103. maddesinde yer alan tarifede yayımlanır. Hesaplamada beyan edilen yılın tarifesi kullanılır.
- Kira geliri için hangi gider yöntemini seçmeliyim?
- Götürü gider yönteminde istisna sonrası tutarın kanunla belirlenen oranı gider yazılır ve iki yıl boyunca yöntem değiştirilemez; gerçek gider yönteminde belgelendirilen giderler indirilir. Belgeli gideriniz götürü orandan yüksekse gerçek gider genellikle daha avantajlıdır.
- Stopaj kesilen gelirim için yine beyanname verir miyim?
- Gelir türü ve tutarı beyan sınırını aşıyorsa evet. Kesilen stopaj hesaplanan vergiden mahsup edilir; mahsup sonrası fark ödenir veya iade/mahsup talebine konu edilir.
- Bu hesaplama resmî beyan yerine geçer mi?
- Hayır. Araç bilgilendirme amaçlıdır; nihai beyan ve sorumluluk mükellef ile serbest muhasebeci mali müşavirine aittir.